پس از انتشار خبر قرارداد ، كميته‌ى سران مشروطه ، كه شرح آن بعدا خواهد آمد : در جلسه‌ى 22 محرم 1326 هجرى قمرى در برابر اين جنايت سياسى قيام كرد و به‌طورى كه دكتر ملك‌زاده مىنويسد ، از رهبران عموم مجامع و انجمن‌هاى ملت دعوت كرد و ملك المتكلمين در آن جلسه نطق پرشورى درباره‌ى قرارداد و مظالم روسيه‌ى تزارى و گله و شكايت از انگليس ايراد نمود . اين نطق چنان هيجانى در شنوندگان پديد آورد كه به قول دكتر ملك‌زاده « علاء الدوله كه معروف بود مرد دل‌سختى است ، در آن مجلس سر خود را به ديوار مىزد و بىاختيار گريه مىكرد » . دكتر ملك‌زاده در پايان فصل مربوط به قرارداد چنين مىنويسد : « خشم و غضب و هيجانى كه در ميان ملت ايران از انعقاد قرارداد 1907 توليد شده بود و در تمام جهان و جرايد ملل آزاديخواه انعكاس پيدا كرده بود ، زمامداران لندن و روسيه را بر آن داشت كه متفقا اعلام بدارند كه معاهده كمترين لطمه‌اى به استقلال و حق حاكميت ايران وارد نمىآورد و فقط دولت روس و انگليس براى حسن تفاهم در سياست اين معاهده را منعقد نموده‌اند . ولى دنيا و پيشامدهاى بعدى بر همه ثابت كرد كه اين اعلاميه به كلى خالى از حقيقت بود و هرگاه جنگ بين المللى 1914 پيش نيامده بود و انقلاب كبير روسيه به دست آزادمردان آن كشور چون آفتاب درخشانى در افق روسيه ظاهر نشده بود ، استقلال سياسى و اقتصادى ايران در نتيجه مطامع دولت‌هاى همجوار سپرى شده بود و شايد امروز ديگر اسمى از ايران در نقشه‌ى جهان ديده نمىشد » . كشته شدن اتابك ميرزا على اصغر خان اتابك كه او را بايد ركن مهم رژيم استبداد ايران در اين دوره دانست ، با همان نيات و افكار دوره‌ى پيشين صدارت خود به ايران بازگشت و بار ديگر بر مسند صدارت نشست و تصور مىكرد كه به آسانى بر آزاديخواهان دست خواهد يافت ولى همين‌كه با جريان روزمره انجمن‌ها و مجلس شوراى ملى و جرايد و مطبوعات و شور هيجان افكار عمومى مواجه شد ، طريق خدعه و نيرنگ را برگزيد و خود را مشروطه‌خواه جلوه داد و درصدد جلب محبت مليون به‌ويژه ملك المتكلمين و مديران جرياد آزاديخواه برآمد « 1 » و چون تلاش او به جايى

--> ( 1 ) - دكتر ملك‌زاده مىنويسد كه اتابك كسانى را واسطه قرار داد تا با ملك المتكلمين و او را با صدارت خود همراه سازد ، از آن جمله مستوفى الممالك وزير جنگ كه بين مليون و آزاديخواهان محبوبيت داشت و همچنين كاردار سفارت روسيه را نزد ملك المتكلمين فرستاد ولى ملك به هيچ‌وجه زير بار همداستانى با اتابك نرفت . كاردار سفارت روس در پايان ملاقات خود با ملك المتكلمين و يأس از جلب موافقت او با اتابك ، صريحا به